เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2569 สถาบันวิจัยยุทธศาสตร์และประสานความร่วมมือเพื่อพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (สยปพ. มข.) ในฐานะหน่วยงานขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อนการดำเนินงานจัดทำแผนบูรณาการทรัพยากรน้ำระดับจังหวัด ภายใต้แผนงานน้ำมั่นคง ไม่ท่วม ไม่แล้ง ใน 10 จังหวัด ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้ลงพื้นที่ติดตามความก้าวหน้าของโครงการระบบการผลิตถั่วเหลืองร่วมกับพืชหลักภายใต้เงื่อนไงทางทรัพยากรน้ำ เพื่อความมั่นคงทางด้านอาหารและความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมในจังหวัดขอนแก่นและจังหวัดชัยภูมิ ผศ.ดร.สมพงษ์ จันทร์แก้ว หัวหน้าโครงการ ซึ่งในการลงพื้นที่ในครั้งนี้ทางด้าน ผศ.ดร.สมพงษ์ จันทร์แก้ว เป็นผู้ให้ความรู้และเยี่ยมชมพื้นที่ ณ บ้านขอนแดง ตำบลดงบัง อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ
ในการลงพื้นที่ได้พูดคุยกับ นายชาลี แปลา อดีตกำนันตำบลดงบังซึ่งเป็นเกษตรกรผู้ผลิตถั่วเหลืองร่วมกับพืชหลังนา ซึ่งมีสมาชิกถึง 50 ราย และมีประสบการณ์ปลูกถั่วเหลืองมากกว่า 20 ปี โดยเกษตรกรได้สะท้อนปัญหาสำคัญ ได้แก่ การใช้วิธีหว่านเมล็ดซึ่งทำให้สิ้นเปลืองเมล็ดพันธุ์ เมล็ดพันธุ์มีการผสมหลายรุ่น ความชื้นสูง ขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ ส่งผลให้ผลผลิตต่ำและราคาตก อย่างไรก็ตาม ถั่วเหลืองเป็นพืชใช้น้ำน้อย เหมาะสมกับพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านน้ำ และสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้หากมีการจัดการที่เหมาะสม ด้าน ผศ.ดร.สมพงษ์ จันทร์แก้ว ได้เสนอแนวทางแก้ไขโดยนำ พันธุ์ถั่วเหลือง มข.60 มาใช้ พร้อมปรับเปลี่ยนวิธีการปลูกจากการหว่านเป็นการ หยอดเมล็ด ช่วยลดการใช้เมล็ดพันธุ์ได้ถึง 15 กิโลกรัมต่อไร่ จากเดิมใช้เมล็ดพันธุ์ถึง 30 กิโลกรัมต่อไร่ ได้เมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพ ไม่ปน ไม่ชื้น ควบคู่กับการจัดการน้ำเพียง 3 ครั้ง ตลอดรอบการปลูก จนสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยให้เกษตรกรปลูกถั่วเหลืองหลังนาได้ในราคาที่สูงขึ้น
จากการติดตามผลพบว่า ระบบการผลิตถั่วเหลืองร่วมกับพืชหลังนา สามารถสร้างรายได้ที่ดี ใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ลดต้นทุนการผลิต ใช้น้ำน้อย และใช้ระยะเวลาเพาะปลูกสั้นลง ส่งผลให้เกษตรกรมีความพึงพอใจ และเกิดการยอมรับในการนำระบบดังกล่าวไปใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากรน้ำ และผลผลิตที่ได้เกษตรกรสามารถนำไปเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองไปขยายผลกับพื้นที่ต่อไป
สถาบันวิจัยยุทธศาสตร์ฯ ได้รับทราบปัญหาและแนวทางในการพัฒนาต่อยอดในพื้นที่ เพื่อนำผลที่ได้รับไปปรับปรุงและขับเคลื่อนงานด้านการจัดการทรัพยากรน้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อเกษตรกรต่อไป
